Đóng gói nông sản gửi đi xa từ Tà Đùng cần theo một nguyên tắc: hàng khô thì chống ẩm và chống thủng, hàng lỏng thì chống vỡ và chống rò, trái cây tươi thì chống dập và cho thở. Mỗi nhóm cần vật liệu khác nhau, và thùng ngoài phải chịu được nhiều lần bốc xếp, xe xóc trên đoạn đường đất ven hồ, mưa trên đường ra điểm gửi.
Đơn hàng nông sản hỏng phần lớn không phải vì hàng kém mà vì đóng gói không hợp chặng đường. Từ một vườn quanh hồ Tà Đùng đi TP.HCM hay ra Bắc, gói hàng có thể đổi xe vài lần, nằm trong kho trung chuyển nóng ẩm, bị xếp dưới những thùng nặng hơn. Bài này đi qua từng nhóm hàng, các vật liệu nên có sẵn, cách thử thùng và những ghi chú nên gửi kèm cho người nhận.
Hiểu chặng đường của một gói hàng rời vườn
Trước khi chọn bao bì, hãy hình dung gói hàng sẽ trải qua những gì. Đầu tiên là đoạn từ nhà ra điểm gửi hoặc điểm hẹn của người lấy hàng: có khi là xe máy chở trên đường đất đỏ, mùa mưa trơn và lầy, mùa khô bụi. Tiếp theo là xe gom hàng chạy ra trung tâm, nơi gói hàng được xếp chung với hàng trăm gói khác, có thể bị đặt dưới cùng. Sau đó là kho phân loại, băng chuyền, xe tuyến dài và cuối cùng là người giao hàng ở thành phố.
Mỗi chặng đều có một kiểu rủi ro: rung lắc làm trái cây cọ vào nhau, sức nén làm túi cà phê bục đường hàn, nhiệt độ trong thùng xe và kho làm mật ong loãng ra rỉ qua nắp, hạt mắc ca có dầu nhanh ôi, nước mưa thấm qua thùng giấy. Gói hàng phải chịu được trường hợp xấu nhất, không phải trường hợp người giao hàng nâng niu.
Một bài kiểm tra đơn giản mà nhiều người bán lâu năm vẫn làm: đóng xong thùng, lắc mạnh vài lần xem có tiếng va chạm bên trong không, đặt thùng nằm nghiêng, úp ngược, rồi thử đặt lên một vật nặng cỡ thùng khác. Có tiếng lục cục là còn khoảng trống phải chèn. Thùng méo khi bị đè là phải đổi thùng dày hơn hoặc thêm vách.
Vật liệu đóng gói theo từng nhóm hàng
Bảng dưới gợi ý vật liệu cho các mặt hàng hay bán từ Tà Đùng. Không cần mua loại đắt nhất, nhưng cần đúng loại:
| Nhóm hàng | Lớp trong | Lớp chèn | Thùng ngoài, ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cà phê rang, cà phê bột | Túi nhiều lớp có màng chắn, van một chiều, hàn kín miệng | Giấy vụn, túi khí; xếp túi đứng sát nhau | Thùng carton vừa khít; túi nilon lớn bọc ngoài khi mùa mưa |
| Cà phê nhân, tiêu hạt số lượng lớn | Túi nilon dày buộc kín bên trong bao dứa | Không cần chèn nhiều nhưng không để bao lỏng | Bao dứa may kín miệng hoặc thùng; tránh để bao nằm trên nền ướt |
| Mật ong chai | Chai nhựa an toàn thực phẩm hoặc chai thủy tinh nắp vặn chặt, quấn màng co cổ chai | Xốp hơi quấn từng chai, vách ngăn giữa các chai | Bỏ chai vào túi kín trước khi vào thùng, phòng rò; ghi hàng dễ vỡ |
| Hạt mắc ca, hạt điều | Túi zip hoặc túi hàn có hút ẩm | Ít cần chèn, chủ yếu chống thủng | Thùng hoặc hộp cứng; tránh túi nilon mỏng dễ bị xé |
| Bơ | Gói từng trái bằng giấy báo sạch hoặc giấy gói hoa quả | Xếp một hai lớp, chèn giấy giữa các trái | Thùng đục lỗ thoáng khí; không bọc kín nilon |
| Sầu riêng | Để nguyên trái, bọc lưới hoặc giấy dày ở phần gai | Chèn rơm, giấy vụn quanh trái | Thùng gỗ hoặc carton dày đục lỗ; báo trước mùi cho đơn vị vận chuyển |
Hàng khô gửi trong mùa mưa nên có thêm một túi nilon lớn bọc quanh toàn bộ hàng trước khi cho vào thùng. Thùng giấy có ướt thì hàng bên trong vẫn khô. Trái cây thì ngược lại: bọc kín là hầm, trái chín ép và thối nhanh.
Cà phê và hồ tiêu: kẻ thù là ẩm, mùi lạ và bục túi
Cà phê đã rang hút mùi rất nhanh. Để túi cà phê chung thùng với hàng có mùi như mắm, xà phòng, xăng dầu là sau vài ngày hương cà phê lẫn mùi lạ. Khi gửi cùng đơn với các món khác, tách cà phê ra túi riêng, hoặc tốt nhất là không gửi chung với hàng nặng mùi. Hồ tiêu cũng vậy, lại thêm việc tiêu ẩm rất dễ mốc nếu phơi chưa đủ khô.
Túi có van một chiều cho khí từ cà phê mới rang thoát ra mà không cho không khí vào. Không có van, túi cà phê rang mới dễ phồng căng rồi bục đường hàn khi bị nén. Nếu dùng túi không van, nên để cà phê nghỉ sau rang một thời gian trước khi hàn túi. Kiểm đường hàn bằng cách ép nhẹ túi: chỗ hàn hở sẽ xì hơi.
Ở vùng hồ, độ ẩm buổi sáng và mùa mưa rất cao. Đóng gói cà phê, tiêu vào buổi trưa nắng ráo, trong phòng kín gió ẩm, tốt hơn đóng gói lúc sáng sớm sương còn dày. Gói hút ẩm loại dành cho thực phẩm đặt trong thùng (không cho trực tiếp vào túi cà phê nếu không phải loại được phép) giúp giảm rủi ro khi hàng phải nằm kho lâu.
Đóng thùng mật ong chai từng bước
Mật ong là món hay gây sự cố nhất: một chai rò làm hỏng cả thùng và cả hàng của người khác trong xe. Các bước dưới đây giúp giảm gần hết rủi ro:
- Kiểm nắp: vặn chặt, lau sạch miệng chai, quấn một lớp màng co hoặc băng keo quanh nắp.
- Cho từng chai vào túi nilon riêng và buộc kín. Nếu chai có rò thì mật chỉ nằm trong túi.
- Quấn xốp hơi hai ba lớp quanh thân chai, đặc biệt với chai thủy tinh.
- Đặt chai đứng trong thùng có vách ngăn hoặc chèn giấy vụn kín giữa các chai, không để chai chạm nhau.
- Lót đáy và phủ mặt bằng một lớp chèn dày, để khi thùng bị rơi đứng thì đáy chai không va vào sàn.
- Lắc thử và lật thùng; không nghe tiếng va thì dán băng keo chữ H trên mặt và đáy thùng.
- Ghi chú ngoài thùng rằng hàng dễ vỡ, chất lỏng, đặt đứng; báo đơn vị vận chuyển đúng loại hàng khi tạo vận đơn.
Một số đơn vị vận chuyển có quy định riêng với chất lỏng, hàng dễ vỡ; khai sai loại hàng có thể bị từ chối bồi thường khi hỏng. Hỏi và đọc điều khoản trước khi gửi đơn đầu tiên.
Trái cây tươi: chọn độ chín đúng là nửa phần việc
Bơ và sầu riêng gửi đi xa phải hái đủ già nhưng chưa chín. Bơ hái non thì không bao giờ chín ngon, chỉ héo và đắng; bơ chín sẵn khi gửi thì đến nơi đã nhũn, dập. Sầu riêng cũng cần đủ ngày tuổi; người trồng lâu năm nhận biết qua tiếng gõ, màu gai, cuống, và tốt nhất là người hái có kinh nghiệm chọn, không phải người đóng gói.
Thời gian trên đường quyết định độ chín cần hái. Gửi đi vài trăm cây số trong một hai ngày khác với gửi ra Bắc mất mấy ngày. Ghi lại thời gian thực tế của từng tuyến trong những đơn đầu tiên, rồi điều chỉnh độ già khi hái. Ghi chú kèm thùng cách cho chín ở nhà, ví dụ để nơi thoáng mát, không cho vào tủ lạnh khi chưa chín, và dấu hiệu nhận biết đã ăn được.
Thùng trái cây phải thở được. Lỗ thông hơi hai bên thùng, không bọc nilon kín, không xếp quá nhiều tầng. Trái nằm dưới chịu sức nặng của trái trên; với bơ, hai lớp là giới hạn hợp lý trong thùng carton thông thường. Với sầu riêng, mùi mạnh có thể khiến một số tuyến hoặc phương tiện từ chối nhận; hỏi trước, và đóng thêm lớp ngăn mùi nếu tuyến cho phép.
Đóng gói theo mùa: mùa mưa và mùa khô ở vùng hồ
Vùng cao quanh hồ Tà Đùng có hai mùa rõ rệt, và mỗi mùa đặt ra một bài toán đóng gói khác. Mùa mưa kéo dài nhiều tháng, mưa chiều và mưa dầm làm mọi thứ ẩm: thùng carton để ngoài hiên vài ngày đã mềm, giấy chèn hút hơi nước, túi cà phê mở ra đóng lại nhiều lần là mất hương. Mùa này cần thêm lớp nilon bọc trong thùng, cất vật liệu trong phòng kín, và tránh để thùng đã đóng nằm chờ ngoài trời.
Mùa khô lại là chuyện bụi và nóng. Đường đất đỏ khô bốc bụi bám vào thùng, lọt qua khe hở; trong thùng xe tải trưa nắng, nhiệt độ có thể rất cao. Mật ong loãng ra dễ rỉ nắp, cà phê rang để trong thùng nóng nhanh mất hương, hạt có dầu như mắc ca để lâu trong nóng dễ ôi. Bọc kín miệng thùng bằng băng keo, tránh đóng hàng có dầu quá sớm trước ngày gửi.
Ghi lại trong sổ những sự cố theo mùa: tháng nào hay có hàng ẩm, tháng nào hay rỉ mật. Sau một năm, bạn có một lịch đóng gói riêng của vườn mình, đáng tin hơn mọi lời khuyên chung.
Ghi chú gửi kèm cho người nhận
Một mẩu giấy viết tay hoặc in sẵn trong thùng giúp khách dùng hàng đúng và giảm phàn nàn. Nội dung nên có:
- Lời cảm ơn ngắn và tên người làm hàng: khách nhớ người, nhớ vườn hơn nhớ thương hiệu.
- Cách bảo quản: cà phê để chỗ khô mát, gấp kín miệng túi; mật ong không cất tủ lạnh nếu không cần; bơ để chín ở nhiệt độ phòng.
- Cách dùng gợi ý: pha phin bao nhiêu gam cà phê cho một ly vừa, nên xay tiêu ngay trước khi nấu.
- Việc cần làm nếu hàng hỏng: chụp ảnh thùng và hàng ngay khi mở, nhắn lại trong khoảng thời gian bạn quy định, không vứt hàng trước khi chụp.
- Lời mời góp ý: một câu hỏi cụ thể như “cà phê rang mức này có hợp vị nhà mình không” sẽ được trả lời nhiều hơn câu “mong nhận góp ý”.
Ghi chú nên ngắn, đủ đọc trong một phút. Nếu bán cho khách nước ngoài hoặc khách ở nước ngoài nhờ người nhà nhận, thêm một bản tiếng Anh đơn giản; công cụ dịch có thể giúp làm nháp nhưng nên nhờ người biết tiếng xem lại.
Chi phí đóng gói và cách giữ cho hợp lý
Tính chi phí đóng gói vào giá ngay từ đầu. Túi, thùng, xốp, băng keo, giấy chèn, công đóng gói đều là tiền. Với đơn nhỏ, phần này có thể chiếm tỷ lệ đáng kể; không tính vào giá thì bán càng nhiều càng hụt.
Mua vật liệu theo lô, cất khô ráo. Thùng carton để nơi ẩm sẽ mềm và mất sức chịu lực. Kệ cao, có che, cách nền là đủ. Mua theo lô giúp đỡ tốn, nhưng đừng mua quá nhiều mẫu túi in khi quy cách sản phẩm còn đang thay đổi.
Chuẩn hoá vài cỡ thùng. Chọn hai ba cỡ thùng ứng với các đơn hay gặp, ví dụ một túi, ba túi, sáu túi. Đóng nhanh hơn, ít thừa chỗ phải chèn, phí vận chuyển tính theo kích thước cũng dễ dự đoán hơn.
Dùng lại vật liệu sạch. Thùng nhận hàng sạch, giấy vụn, túi khí còn tốt có thể dùng lại để chèn. Không dùng lại thùng đã từng đựng hoá chất, phân bón hay hàng có mùi để gửi thực phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Gửi cà phê bột đi xa thì túi zip thường có được không?
Túi zip thường không chắn mùi và không khí tốt bằng túi nhiều lớp hàn kín. Với đơn gửi gần, dùng ngay trong vài ngày thì tạm được; với đơn gửi xa hay khách cất lâu, nên dùng túi chuyên cho cà phê có van một chiều để giữ hương.
Mật ong trong chai nhựa hay chai thủy tinh tốt hơn khi gửi?
Chai thủy tinh giữ hương tốt và trông chắc chắn nhưng nặng và dễ vỡ, tốn phí gửi hơn. Chai nhựa an toàn thực phẩm nhẹ, ít vỡ, hợp gửi xa. Nhiều người bán dùng chai nhựa cho đơn gửi qua vận chuyển và chai thủy tinh cho khách đến tận nơi.
Có nên hút chân không cà phê nhân, tiêu để gửi?
Hút chân không giúp chống ẩm và giảm thể tích với tiêu, cà phê nhân, hạt khô. Với cà phê vừa rang thì không nên vì khí còn thoát ra sẽ làm túi phồng. Nếu hút chân không, chú ý góc cạnh hạt có thể làm thủng túi mỏng khi bị va đập.
Sầu riêng có gửi qua đơn vị vận chuyển thông thường được không?
Tuỳ đơn vị và tuyến. Một số nơi hạn chế hàng có mùi mạnh hoặc yêu cầu đóng gói đặc biệt. Cần hỏi trước, khai đúng loại hàng, và chuẩn bị phương án gửi xe khách hoặc xe hàng tuyến nếu đơn vị vận chuyển thông thường không nhận.
Khách báo hàng dập thì xử lý sao cho công bằng?
Yêu cầu ảnh thùng và hàng khi vừa mở, xem dập do đóng gói hay do vận chuyển. Nếu lỗi đóng gói, nhận trách nhiệm và đổi, hoàn tiền theo chính sách đã nói trước. Nếu do vận chuyển, làm khiếu nại với đơn vị vận chuyển, nhưng vẫn nên hỗ trợ khách trước để giữ lòng tin.
Nên đóng hàng ngay khi có đơn hay gom lại đóng một lần?
Gom đơn đóng vào một hai buổi cố định trong tuần giúp làm nhanh, đều tay và hẹn được người lấy hàng. Trái cây tươi thì nên hái và đóng sát ngày gửi. Báo rõ lịch đóng gửi cho khách để họ biết khi nào đơn rời vườn.