Tên miền cho một cơ sở ở Tà Đùng nên ngắn, viết không dấu dễ đánh vần qua điện thoại, gắn với tên thật của cơ sở; phải đứng tên chủ cơ sở hoặc doanh nghiệp, đăng ký qua nhà đăng ký chính thức, và bật gia hạn tự động hoặc đặt nhắc hạn để không bị mất. Đuôi .vn hay .com đều dùng được; chọn theo khách chính của bạn và theo việc tên nào còn trống.
Tên miền là địa chỉ của website, phần người ta gõ vào trình duyệt. Nó rẻ hơn nhiều so với công sức xây dựng nội dung, nhưng lại là thứ hay bị coi nhẹ nhất: đăng ký vội bằng tài khoản của người làm web, quên gia hạn, rồi một ngày website biến mất và tên bị người khác mua lại. Bài này nói về cách đặt tên, chọn đuôi, đứng tên và giữ tên miền cho chắc.
Đặt tên thế nào để khách nhớ và gõ đúng?
Khách ở vùng hồ hay nhận tên miền qua lời nói: chủ nhà đọc qua điện thoại, khách cũ giới thiệu cho bạn bè. Vì vậy, tiêu chí đầu tiên là nghe một lần gõ đúng. Vài nguyên tắc:
- Gắn với tên thật của cơ sở. Nếu cơ sở tên "Nhà Vườn Bên Hồ" (tên giả định), tên miền kiểu nhavuonbenho dễ nhớ hơn một chuỗi viết tắt.
- Ngắn, không quá ba bốn từ ghép. Tên miền càng dài, khả năng gõ sai càng cao, nhất là trên bàn phím điện thoại.
- Tránh chữ dễ lẫn khi viết không dấu. Một số tổ hợp khi bỏ dấu đọc ra nhiều nghĩa; đọc to tên miền cho người khác nghe và nhờ họ gõ lại để thử.
- Tránh dấu gạch ngang nếu có thể. Khi đọc qua điện thoại phải nói thêm "có gạch ngang ở giữa", rất dễ sót.
- Cân nhắc gắn tên vùng. Thêm chữ tadung vào tên miền giúp khách nhớ cơ sở ở đâu, nhưng làm tên dài thêm. Nếu tên cơ sở đã đủ riêng, không bắt buộc.
- Không dùng tên, nhãn hiệu của người khác. Tên miền chứa thương hiệu, tên cơ sở khác có thể dẫn tới tranh chấp; tên miền là của bạn chỉ khi bạn có quyền chính đáng với cái tên đó.
Trước khi đăng ký, tra xem tên đó đã có ai dùng làm tên cơ sở trên Google Maps hoặc trên mạng xã hội chưa. Trùng tên với một cơ sở khác ở vùng khác không phạm luật, nhưng làm khách tìm kiếm bị lẫn.
Đuôi .vn, .com.vn hay .com: khác nhau ở đâu?
Đuôi tên miền nói lên phần nào về cơ sở và ảnh hưởng tới cách đăng ký. Bảng dưới so sánh các lựa chọn phổ biến ở mức nguyên lý:
| Đuôi | Ai quản lý | Hợp với | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| .vn | Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), qua nhà đăng ký | Cơ sở phục vụ khách trong nước, muốn nhận diện Việt Nam | Cần thông tin định danh chủ thể theo quy định |
| .com.vn | VNNIC, qua nhà đăng ký | Cơ sở kinh doanh muốn thể hiện tính thương mại | Dài hơn .vn một chút khi đọc |
| .com | Hệ thống quốc tế, qua nhà đăng ký | Cơ sở có nhiều khách nước ngoài | Tên ngắn thường đã có người đăng ký |
| Đuôi khác (.net, .org…) | Hệ thống quốc tế | Khi tên chính đã hết | Khách ít quen, dễ gõ nhầm sang .com |
Không có đuôi nào giúp website tự lên cao hơn trên Google. Điều quan trọng hơn là chủ cơ sở giữ được tên miền lâu dài và nội dung trên đó có ích. Nếu tên ở .vn và .com đều trống, có thể cân nhắc đăng ký cả hai và cho một cái chuyển về cái kia, để khách gõ nhầm đuôi vẫn đến đúng nơi; nhưng đó là lựa chọn thêm, không bắt buộc với cơ sở nhỏ.
Vì sao tên miền phải đứng tên chủ cơ sở?
Tên miền được đăng ký cho một chủ thể, cá nhân hoặc tổ chức, và người đó là người có quyền với nó. Chuyện hay gặp ở vùng du lịch là người làm web hộ đăng ký tên miền bằng thông tin của chính họ, cho nhanh. Khi hai bên còn làm việc với nhau thì không sao. Khi người làm web chuyển nghề, mất liên lạc, hoặc nảy sinh bất đồng, chủ cơ sở phát hiện mình không có quyền gì với địa chỉ website mà khách đã quen.
Với tên miền .vn, quy định hiện hành yêu cầu thông tin chủ thể đăng ký phải chính xác, và việc chuyển đổi chủ thể có thủ tục riêng. Tên miền đứng tên người khác thì muốn lấy lại phải được người đó đồng ý và làm thủ tục. Đăng ký đúng tên ngay từ đầu tránh được toàn bộ rắc rối này.
Cách làm đúng: chủ cơ sở tự mở tài khoản tại nhà đăng ký tên miền, bằng thư điện tử của chính mình, và tên miền được đăng ký trong tài khoản đó với thông tin của chủ cơ sở hoặc của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Người làm web được cấp quyền kỹ thuật cần thiết để trỏ tên miền về website, nhưng không giữ tài khoản chủ.
Nếu đã lỡ để người khác đứng tên, hãy đề nghị chuyển sang tên mình càng sớm càng tốt, khi quan hệ còn thuận lợi. Chi phí thủ tục, nếu có, thường nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí mất địa chỉ đã quen.
Các bước đăng ký tên miền, ở mức nguyên lý
Giao diện mỗi nhà đăng ký khác nhau, nhưng trình tự cơ bản giống nhau. Dưới đây là các bước, kèm chỗ cần để ý:
- Chọn nhà đăng ký. Với tên miền .vn, chọn nhà đăng ký được VNNIC công nhận; danh sách được công bố trên trang thông tin chính thức của VNNIC. Với tên miền quốc tế, chọn nhà đăng ký có uy tín, giao diện tiếng Việt nếu bạn cần.
- Tra tên miền còn trống không. Thử vài phương án dự phòng phòng khi tên ưng ý nhất đã có người đăng ký.
- Mở tài khoản bằng thư điện tử của chủ cơ sở. Đặt mật khẩu mạnh, bật xác minh hai lớp nếu nhà đăng ký có.
- Khai thông tin chủ thể đúng như giấy tờ. Với .vn, chuẩn bị giấy tờ định danh theo yêu cầu.
- Chọn thời hạn đăng ký. Đăng ký nhiều năm một lần giảm rủi ro quên gia hạn.
- Thanh toán, lưu hoá đơn và thư xác nhận vào một thư mục riêng.
- Bật gia hạn tự động nếu có, hoặc đặt nhắc việc trong điện thoại trước ngày hết hạn ít nhất một tháng.
Ghi vào sổ của gia đình: tên miền, nhà đăng ký, tài khoản nào, ngày hết hạn. Cất tờ giấy đó cùng chỗ với giấy tờ quan trọng của nhà, để khi người phụ trách đi vắng, người khác trong nhà vẫn biết tên miền đang nằm ở đâu và bao giờ phải gia hạn.
Quên gia hạn thì chuyện gì xảy ra?
Khi tên miền hết hạn mà không gia hạn, website và thư điện tử gắn với tên miền thường ngưng hoạt động. Sau một khoảng thời gian chờ theo quy định của từng loại tên miền và từng nhà đăng ký, tên miền có thể bị thu hồi và mở cho người khác đăng ký. Có những người chuyên săn tên miền vừa hết hạn, nhất là tên đã có khách truy cập, để bán lại hoặc dùng vào việc khác.
Hậu quả với một cơ sở nhỏ không chỉ là mất website. Đường dẫn trên hồ sơ Google, trên trang mạng xã hội, trên tấm thẻ đặt ở quầy, trong tin nhắn đã gửi khách đều dẫn tới một nơi không còn là của bạn. Trường hợp xấu, người mua lại có thể dựng trang giả dùng tên cơ sở cũ để lừa đặt cọc, và khách cũ tin vì địa chỉ quen.
Thư thông báo sắp hết hạn thường được gửi về địa chỉ thư điện tử đăng ký. Nếu địa chỉ đó là của người làm web cũ hay một hộp thư không ai mở, bạn sẽ không biết. Vì vậy hai việc quan trọng nhất là: thư điện tử đăng ký phải là thư chủ cơ sở thường mở, và có một lời nhắc độc lập trong điện thoại.
Nếu đã lỡ để hết hạn, liên hệ nhà đăng ký ngay; trong một khoảng thời gian nhất định sau hạn, thường vẫn còn cơ hội gia hạn lại, có thể kèm phí.
Thư điện tử theo tên miền: có cần không?
Khi có tên miền, bạn có thể dùng địa chỉ thư điện tử theo tên miền, kiểu lienhe cộng tên miền của bạn. Với cơ sở nhận khách nước ngoài hay làm việc với đối tác, địa chỉ này trông chuyên nghiệp hơn một hộp thư miễn phí. Nhưng nó cần dịch vụ thư đi kèm, có thể tốn thêm phí, và cần thiết lập kỹ thuật.
Với phần lớn homestay và nhà vườn ở vùng hồ, một hộp thư miễn phí được dùng đều đặn là đủ. Điều quan trọng không phải đuôi của địa chỉ thư, mà là có người mở thư và trả lời. Một địa chỉ thư theo tên miền đẹp mà không ai đọc thì tệ hơn hộp thư miễn phí được chăm.
Nếu dùng thư theo tên miền, nhớ rằng khi tên miền hết hạn, thư cũng ngưng. Đó là thêm một lý do để giữ tên miền cẩn thận. Và không bao giờ dùng thư theo tên miền làm thư đăng ký chính cho chính tên miền đó; nếu tên miền hỏng, bạn sẽ không nhận được thư báo để sửa.
Cẩn thận với thư, cuộc gọi về "tên miền sắp hết hạn"
Chủ tên miền hay nhận thư hoặc cuộc gọi báo tên miền sắp hết hạn, kèm lời mời gia hạn qua một đường dẫn hay chuyển khoản vào một tài khoản lạ. Một phần trong số đó là lừa đảo, hoặc là lời chào hàng của bên khác muốn bạn chuyển tên miền sang họ với giá cao.
Cách kiểm tra: đừng bấm vào đường dẫn trong thư, đừng chuyển tiền theo cuộc gọi. Tự đăng nhập vào tài khoản ở nhà đăng ký mà bạn đã dùng, xem ngày hết hạn thật, và gia hạn ngay trong tài khoản đó. Nếu không nhớ tài khoản, tra lại hoá đơn đã lưu.
Tương tự, cẩn thận với lời chào "đăng ký tên miền tương tự để bảo vệ thương hiệu" từ những bên tự liên hệ. Với cơ sở nhỏ, một tên miền chính được giữ chắc là đủ. Đăng ký thêm hàng loạt đuôi khác chỉ tốn tiền gia hạn hằng năm mà ít khi đem lại khách.
Đây cũng là chuyện cần nói với người lớn tuổi trong nhà, những người có thể nhấc máy khi chủ cơ sở đi vắng: không đọc mã, không chuyển tiền cho bất cứ ai gọi điện về chuyện website hay tên miền, hãy chờ người phụ trách về rồi kiểm tra.
Có tên miền rồi, nối với website và hồ sơ Google ra sao?
Tên miền tự nó chưa phải website. Sau khi đăng ký, cần trỏ tên miền về nơi đặt website, việc này thường do người dựng website làm, bằng cách sửa các bản ghi trong phần quản lý tên miền. Bạn không cần tự làm phần kỹ thuật, nhưng nên biết nó nằm ở đâu: trong tài khoản của bạn ở nhà đăng ký. Đó là lý do tài khoản phải trong tay bạn; người làm web cần vào sửa thì bạn cấp quyền hoặc cùng ngồi làm.
Khi website đã chạy trên tên miền, kiểm tra ba điều: gõ tên miền có và không có tiền tố đều ra cùng một trang, trình duyệt hiện biểu tượng ổ khoá báo kết nối an toàn, và trang mở được trên điện thoại ở chỗ sóng yếu. Sau đó điền địa chỉ website vào ô website trên hồ sơ Google, vào phần giới thiệu trang mạng xã hội, và in lên tấm thẻ đặt ở quầy.
Nếu sau này đổi người làm web hoặc đổi nơi đặt website, tên miền vẫn giữ nguyên; chỉ cần trỏ lại. Khách cũ gõ địa chỉ quen vẫn tới đúng chỗ. Đây chính là giá trị lớn nhất của việc giữ tên miền riêng: mọi thứ phía sau có thể thay, cái địa chỉ khách nhớ thì không đổi.
Câu hỏi thường gặp
Tên miền .vn và .com cái nào tốt hơn cho homestay?
Không có cái nào tốt hơn tuyệt đối. Khách chủ yếu trong nước thì .vn là lựa chọn tự nhiên; nhiều khách quốc tế thì .com quen thuộc hơn. Quan trọng hơn là tên ngắn, dễ nhớ, đứng tên chủ cơ sở và được gia hạn đều.
Có nên để người làm web đứng tên tên miền cho nhanh không?
Không nên. Người đứng tên là người có quyền với tên miền. Hãy tự mở tài khoản ở nhà đăng ký bằng thư điện tử của chủ cơ sở và khai thông tin chủ cơ sở; người làm web chỉ cần quyền kỹ thuật để trỏ tên miền về website.
Tên miền có dấu tiếng Việt có dùng được không?
Có loại tên miền tiếng Việt có dấu, nhưng nhiều người vẫn quen gõ không dấu và một số ứng dụng hiển thị chưa tốt. Với cơ sở nhỏ, tên miền không dấu dễ dùng hơn; nếu muốn, có thể đăng ký thêm bản có dấu và cho chuyển về bản chính.
Quên gia hạn tên miền vài ngày có mất luôn không?
Thường chưa mất ngay, vì có một khoảng thời gian sau hạn vẫn gia hạn lại được, đôi khi kèm phí. Nhưng website và thư có thể ngưng ngay khi hết hạn. Liên hệ nhà đăng ký càng sớm càng tốt và bật gia hạn tự động để không lặp lại.
Nhận cuộc gọi báo tên miền sắp hết hạn, yêu cầu chuyển khoản thì làm gì?
Không chuyển tiền và không bấm đường dẫn được gửi tới. Tự đăng nhập vào tài khoản ở nhà đăng ký bạn đã dùng để xem ngày hết hạn thật và gia hạn trong đó. Nhiều cuộc gọi, thư kiểu này là lừa đảo hoặc chào hàng chuyển nhà đăng ký.