Cơ quan công an, thuế, bảo hiểm xã hội, điện lực không gọi điện yêu cầu người dân chuyển tiền, cung cấp mã OTP, cài ứng dụng qua đường dẫn hay "cập nhật thông tin sau sáp nhập" qua điện thoại. Ai gọi tới với những yêu cầu đó, dù xưng chức danh gì và nói đúng họ tên, địa chỉ của bạn, đều nên coi là kẻ gian: cúp máy, rồi tự liên hệ cơ quan qua kênh bạn biết chắc.
Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Đắk Nông nhập vào tỉnh Lâm Đồng, cấp huyện không còn, và xã Tà Đùng mới được lập trên địa bàn hai xã cũ Đắk Som và Đắk R'Măng của huyện Đắk Glong. Việc thay đổi địa giới kéo theo nhiều câu hỏi thật: giấy tờ cũ còn giá trị không, có phải đổi căn cước, sổ đỏ, giấy phép kinh doanh không. Kẻ gian lợi dụng chính sự băn khoăn đó để dựng kịch bản.
Bài này mô tả những kịch bản giả danh hay gặp để nhận ra, cách xử lý khi đang nghe máy, và cách hỏi đúng chỗ khi bạn thật sự cần làm thủ tục. Phần hướng dẫn làm thủ tục trực tuyến nằm ở chuyên mục hạ tầng và dịch vụ công số của trang.
Những kịch bản giả danh cơ quan hay gặp
Các kịch bản dưới đây được tổng hợp từ những cảnh báo công khai của cơ quan chức năng và báo chí, mô tả để phòng:
| Xưng là | Lý do đưa ra | Yêu cầu lật mặt |
|---|---|---|
| Công an | Bạn liên quan đến một vụ án, rửa tiền, ma tuý; hoặc cần "định danh lại" căn cước sau sáp nhập | Chuyển tiền vào tài khoản "tạm giữ để điều tra", cài ứng dụng, giữ bí mật với người nhà |
| Cơ quan thuế | Hộ kinh doanh cần cập nhật mã số thuế, địa chỉ mới; được hoàn thuế | Cài ứng dụng thuế qua đường dẫn, nhập thông tin ngân hàng |
| Điện lực | Nợ tiền điện, sắp cắt điện; cần cập nhật hợp đồng theo địa chỉ tỉnh mới | Chuyển khoản ngay vào tài khoản cá nhân, bấm đường dẫn thanh toán |
| Bảo hiểm xã hội | Được nhận tiền chế độ, cần đồng bộ dữ liệu sau sáp nhập | Cung cấp mã OTP, cài ứng dụng giả mạo |
| Cán bộ địa chính, văn phòng đăng ký đất đai | Sổ đỏ phải "đổi theo tỉnh mới", nộp lệ phí trước | Chuyển lệ phí vào tài khoản cá nhân, gửi ảnh giấy tờ |
| Nhân viên viễn thông | Sim sắp bị khoá vì thông tin chưa khớp địa chỉ mới | Đọc mã, bấm đường dẫn, cài ứng dụng |
Mẫu số chung của mọi kịch bản là ba yêu cầu: chuyển tiền, đưa mã OTP hoặc mật khẩu, cài ứng dụng ngoài kho chính thức. Cơ quan nhà nước không yêu cầu ba việc này qua điện thoại. Công an các cấp đã nhiều lần khuyến cáo công khai rằng việc làm việc với người dân về vụ án được thực hiện bằng giấy mời, tại trụ sở, không qua điện thoại hay mạng xã hội.
Vì sao sáp nhập tỉnh là "mùa" của kịch bản giả danh
Mỗi khi có thay đổi hành chính lớn, người dân thường không chắc mình cần làm gì. Đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 thay đổi cùng lúc tên tỉnh, bỏ cấp huyện, gộp xã; với người ở Tà Đùng, địa chỉ trên giấy tờ đổi từ "xã Đắk Som (hoặc Đắk R'Măng), huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông" thành "xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng". Kẻ gian không cần bịa ra chuyện mới, chỉ cần khai thác chuyện có thật: "Anh có biết tỉnh đã sáp nhập chưa? Giấy tờ của anh cần cập nhật."
Kịch bản trở nên đáng tin hơn khi kẻ gian nói đúng họ tên, số căn cước, địa chỉ cũ của bạn. Những thông tin này có thể đã bị lộ từ nhiều nguồn: ảnh căn cước gửi qua tin nhắn cho nơi lưu trú, đơn hàng, các vụ rò rỉ dữ liệu. Biết thông tin cá nhân không chứng minh người gọi là cán bộ.
Theo hướng dẫn chung của các cơ quan khi sắp xếp đơn vị hành chính, giấy tờ đã cấp trước đó vẫn còn giá trị sử dụng, người dân không bị buộc phải đổi ngay chỉ vì địa danh thay đổi; việc cập nhật thực hiện khi có nhu cầu hoặc khi làm thủ tục khác. Chi tiết với từng loại giấy tờ có thể có hướng dẫn riêng, nên hỏi trực tiếp bộ phận một cửa của xã hoặc tra trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Điều chắc chắn là không có thủ tục nào làm qua một cuộc gọi lạ kèm chuyển khoản.
Đang nghe máy, làm gì cho đúng
Kẻ gian giỏi giữ người nghe trên máy, tạo áp lực "không được cúp máy, không được nói với ai". Phá thế đó bằng những bước rất đơn giản:
- Không trả lời bất kỳ yêu cầu nào trong cuộc gọi, kể cả những câu hỏi tưởng vô hại như "xác nhận ngày sinh của anh".
- Nói rõ một câu kiểu "Để em lên xã hỏi trực tiếp" hoặc "Cháu sẽ ra trụ sở làm việc", rồi cúp máy. Bạn không có nghĩa vụ ở lại trên máy.
- Không bấm đường dẫn, không cài ứng dụng, không mở chia sẻ màn hình theo hướng dẫn qua điện thoại.
- Gọi cho người nhà hoặc người bạn tin cậy kể lại sự việc. Kẻ gian sợ nhất là bạn nói với người khác.
- Nếu cần xác minh, tự tìm số hoặc đến tận nơi: trụ sở công an xã, bộ phận một cửa của Ủy ban nhân dân xã, văn phòng điện lực, chi nhánh ngân hàng.
- Ghi lại số gọi đến, giờ gọi, nội dung chính, và báo cho nhà mạng hoặc cơ quan chức năng theo kênh tiếp nhận phản ánh hiện hành.
Câu nói trong ngoặc ở bước hai không phải bắt buộc dùng nguyên văn; quan trọng là bạn nói ra ý định tự liên hệ và kết thúc cuộc gọi. Cán bộ làm việc đúng quy trình không có lý do gì để ngăn người dân tự đến trụ sở hỏi cho rõ; ai cố giữ bạn trên máy mới là người đáng ngờ.
Ứng dụng giả mạo cơ quan nhà nước: lớp lừa nguy hiểm nhất
Trong các kịch bản kể trên, nguy hiểm nhất là lời đề nghị cài một ứng dụng. Kẻ gian gửi đường dẫn tải tệp cài đặt, mang tên và biểu tượng giống ứng dụng của cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, dịch vụ công. Khi cài, ứng dụng xin những quyền rất rộng: đọc tin nhắn, điều khiển màn hình, chạy ngầm. Từ đó, kẻ gian có thể đọc mã OTP ngân hàng gửi về điện thoại và tự chuyển tiền đi, có khi lúc bạn đang ngủ.
Nguyên tắc tự vệ: ứng dụng của cơ quan nhà nước, ngân hàng chỉ tải từ kho ứng dụng chính thức của điện thoại (kho của hệ điều hành), tìm bằng tên và kiểm tên nhà phát triển. Không cài tệp được gửi qua Zalo, Messenger, tin nhắn SMS. Nếu điện thoại báo "cho phép cài ứng dụng từ nguồn không xác định", đó là lúc dừng lại.
Nếu lỡ cài rồi: tắt mạng điện thoại (bật chế độ máy bay) ngay, dùng máy khác gọi tổng đài ngân hàng để khoá dịch vụ ngân hàng điện tử, rồi mang điện thoại đến cửa hàng sửa chữa uy tín hoặc nhờ người hiểu biết gỡ ứng dụng, khôi phục cài đặt. Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ một thiết bị sạch.
Với hộ kinh doanh nhận cọc qua chuyển khoản, rủi ro này nhân đôi, vì điện thoại vừa là nơi nhận tin nhắn của khách vừa là nơi giữ tiền.
Hỏi đúng chỗ khi bạn thật sự cần làm thủ tục sau sáp nhập
Người dân Tà Đùng vẫn có những việc thật cần làm sau khi tỉnh đổi tên. Cách để không rơi vào tay kẻ gian là chủ động đi hỏi đúng chỗ thay vì chờ ai gọi tới:
- Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của xã (bộ phận một cửa): hỏi về giấy tờ nào cần cập nhật, làm ở đâu.
- Công an xã: căn cước, cư trú, và tiếp nhận tin báo khi bạn nhận được cuộc gọi giả danh.
- Ứng dụng VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia: tự tra, tự nộp hồ sơ một số thủ tục; tải ứng dụng từ kho chính thức.
- Cơ quan thuế quản lý địa bàn: thông tin hộ kinh doanh, mã số thuế; tra thông tin tổ chức bộ máy mới trên trang chính thức của ngành thuế.
- Văn phòng giao dịch điện lực, chi nhánh ngân hàng, cửa hàng nhà mạng: hợp đồng điện, tài khoản, sim.
Tổ chức bộ máy của nhiều cơ quan cũng được sắp xếp lại trong năm 2025, nên tên gọi, địa chỉ trụ sở có thể khác trước. Hỏi người quen trong xã, hỏi tại Ủy ban nhân dân xã là cách nhanh nhất để biết chỗ đúng, thay vì tin số điện thoại do người lạ đọc cho.
Giữ cho người lớn tuổi trong nhà không bị dắt mũi
Người lớn tuổi ở vùng cao là nhóm hay bị nhắm tới trong kịch bản giả danh: quen tôn trọng cán bộ, ngại hỏi lại, ít khi nghĩ rằng một người nói giọng nghiêm, xưng chức danh lại là kẻ lừa. Một số kẻ gian còn doạ "nếu không làm sẽ bị mời lên làm việc, bị phạt", khiến người nghe sợ và giấu con cháu.
Cách hiệu quả nhất là nói chuyện trước, khi chưa có chuyện gì. Ngồi lại với cha mẹ, ông bà, kể vài kịch bản trong bảng trên bằng lời của mình, và thống nhất một quy ước: bất cứ ai gọi điện xưng cơ quan đòi tiền, đòi mã, đòi cài gì, thì cúp máy và gọi cho con cháu trước. Không ai bị trách vì đã gọi hỏi.
Với điện thoại thông minh của người lớn tuổi, có thể tắt quyền cài ứng dụng từ nguồn không xác định, đặt mã khoá cho ứng dụng ngân hàng mà chỉ người đó biết, và hướng dẫn cách nhận ra cuộc gọi từ nước ngoài hay số lạ. Phần dạy người lớn tuổi trong nhà có bài riêng trong chuyên mục này với các bài tập đóng vai cụ thể.
Tin nhắn mạo danh và trang giả cổng dịch vụ công
Không phải lúc nào kẻ gian cũng gọi điện. Nhiều kịch bản bắt đầu bằng một tin nhắn: "Thông tin cư trú của bạn chưa được cập nhật theo đơn vị hành chính mới, truy cập đường dẫn để hoàn tất trước ngày…", "Hộ kinh doanh của bạn có khoản nợ thuế, xem chi tiết tại…". Tin nhắn có khi hiện tên người gửi giống tên cơ quan, nằm lẫn trong luồng tin thật cũ, khiến người đọc tin ngay.
Đường dẫn trong tin nhắn dẫn tới một trang có giao diện giống cổng dịch vụ công hoặc trang của ngành thuế, đòi đăng nhập, đòi nhập số căn cước, số tài khoản ngân hàng, mã OTP, hoặc tải ứng dụng. Chỉ cần nhìn kỹ địa chỉ trang là thấy khác: thêm chữ, thêm dấu gạch, đuôi tên miền lạ. Nhưng trên màn hình điện thoại nhỏ, ít ai nhìn kỹ.
Nguyên tắc đơn giản nhất: không bấm đường dẫn trong tin nhắn để vào trang của cơ quan nhà nước hay ngân hàng. Muốn tra cứu, mở ứng dụng chính thức đã cài từ kho, hoặc tự gõ địa chỉ trang mà bạn đã biết. Nếu tin nhắn nói đúng một việc bạn thật sự cần làm, việc đó vẫn còn đó khi bạn tự vào bằng đường của mình.
Với hộ kinh doanh ở Tà Đùng, nên dặn cả người trực tin nhắn của cơ sở: tin nhắn đòi "cập nhật sau sáp nhập" kèm đường dẫn thì chuyển cho chủ xem, không tự bấm.
Câu hỏi thường gặp
Công an có gọi điện yêu cầu chuyển tiền để phục vụ điều tra không?
Không. Công an đã nhiều lần khuyến cáo công khai rằng không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để điều tra hay chứng minh trong sạch. Việc mời làm việc được thực hiện bằng giấy mời, tại trụ sở. Mọi cuộc gọi đòi chuyển tiền nhân danh công an đều nên coi là lừa đảo.
Sau sáp nhập tỉnh, người dân Tà Đùng có bắt buộc phải đổi căn cước, sổ đỏ ngay không?
Theo hướng dẫn chung khi sắp xếp đơn vị hành chính, giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, việc cập nhật thường làm khi có nhu cầu hoặc khi làm thủ tục khác. Từng loại giấy tờ có thể có hướng dẫn riêng, nên hỏi bộ phận một cửa của xã hoặc kiểm trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Người gọi nói đúng họ tên, số căn cước của mình thì có phải cán bộ thật không?
Không thể kết luận như vậy. Thông tin cá nhân có thể đã bị lộ qua nhiều đường như ảnh giấy tờ gửi cho nơi lưu trú, đơn hàng, rò rỉ dữ liệu. Biết thông tin của bạn không chứng minh người gọi là cán bộ; hãy cúp máy và tự liên hệ cơ quan.
Lỡ cài ứng dụng do người lạ gửi qua Zalo thì phải làm gì ngay?
Bật chế độ máy bay để ngắt mạng, dùng máy khác gọi tổng đài ngân hàng khoá dịch vụ ngân hàng điện tử, rồi nhờ người có chuyên môn gỡ ứng dụng hoặc khôi phục cài đặt điện thoại. Sau đó đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ thiết bị sạch và trình báo công an.
Nhận cuộc gọi giả danh thì báo ở đâu?
Có thể trình báo công an xã nơi cư trú, đồng thời phản ánh số điện thoại lừa đảo với nhà mạng theo kênh tiếp nhận hiện hành. Ghi lại số gọi, giờ gọi và nội dung để việc phản ánh có giá trị. Kênh tiếp nhận có thể thay đổi, nên hỏi tại công an xã.
Có nên nghe máy các số lạ gọi tới không?
Nghe máy không gây hại, rủi ro nằm ở việc làm theo yêu cầu của người gọi. Với người làm du lịch, nông sản, số lạ thường là khách. Cứ nghe, nhưng giữ nguyên tắc không chuyển tiền, không đọc mã, không cài ứng dụng theo yêu cầu qua điện thoại.