Muốn có video hồ Tà Đùng đẹp bằng điện thoại, thời điểm quan trọng hơn cái máy: quay trong khoảng nửa giờ trước và sau bình minh, khi sương còn nằm trên mặt hồ và các đảo nhỏ nhô lên từng lớp. Chiều muộn là lựa chọn thứ hai. Giữa trưa nắng gắt, mặt nước loá trắng và đồi cây bị phẳng, máy đắt đến đâu cũng khó cứu.
Phần còn lại là ba việc làm trước khi bấm nút: đặt độ phân giải và khung hình cố định, khoá phơi sáng vào vùng trời sáng, giữ máy thật vững. Nắm ba việc này, chủ homestay, người bán nông sản hay người trẻ trong xã đều tự quay được đoạn phim đủ dùng cho trang của mình mà không cần thuê ai.
Bài này đi theo đúng thứ tự một buổi quay: chọn giờ, chọn mùa, chỉnh máy, giữ máy, các cảnh cần lấy, xử lý tiếng, rồi những lỗi hay gặp và cách sửa ngay tại chỗ.
Giờ nào quay hồ Tà Đùng đẹp nhất trong ngày?
Hồ Tà Đùng là phần thượng hồ thủy điện Đồng Nai 3, bao quanh bởi đồi và nhiều đảo nhỏ phủ cây. Cảnh đẹp ở đây đến từ lớp lang: đảo gần đậm, đảo xa nhạt dần trong hơi nước. Lớp lang đó rõ nhất khi ánh sáng thấp và còn sương, tức khoảng bình minh. Mặt trời lên cao, sương tan, các lớp đảo dồn lại thành một mảng xanh đều, video trông phẳng hơn hẳn.
Một buổi quay sáng thường chia ba nhịp. Trước khi mặt trời ló: trời xanh xám, mặt hồ phẳng như gương, sương dày, hợp cảnh tĩnh và cảnh rộng. Lúc mặt trời vừa lên khỏi đồi: ánh vàng chiếu xiên làm viền sáng mép đảo và mép sương, đây là mười lăm đến hai mươi phút quý nhất. Sau đó khoảng một giờ: sương bốc lên thành dải, có thể quay thuyền, người đi lại, vườn cây ven hồ.
Chiều muộn cũng đẹp nhưng khác tính chất: không khí thường trong hơn, ít sương, màu ấm, bóng đồi đổ dài xuống nước. Hợp với cảnh ngồi hiên uống cà phê, cảnh thuyền về bến. Buổi trưa nên dành cho việc quay trong nhà, trong vườn có bóng cây, hoặc quay cận cảnh sản phẩm. Lịch mặt trời mọc thay đổi theo tháng, nên xem giờ trên ứng dụng thời tiết của điện thoại tối hôm trước và có mặt ở chỗ quay sớm hơn ít nhất hai mươi phút.
Mùa nào có sương, mùa nào hồ đầy: chọn thời điểm trong năm
Vùng hồ có hai mùa rõ của Tây Nguyên: mùa mưa thường kéo dài từ khoảng tháng năm đến tháng mười, mười một; mùa khô từ cuối năm đến khoảng tháng tư. Mỗi mùa cho một kiểu hình ảnh, và người làm nội dung nên biết trước để không đi quay vào lúc cảnh không có.
Cuối mùa mưa sang đầu mùa khô thường là thời gian hồ đầy nước vì thủy điện tích nước, đảo tròn trịa, bờ ít lộ đất. Những sáng trời quang sau đêm lạnh hay có sương dày. Đây là giai đoạn nhiều người chọn để quay cảnh hồ toàn cảnh. Giữa và cuối mùa khô mực nước thường hạ, lộ ra viền đất đỏ quanh đảo. Có người thấy kém đẹp, nhưng viền đất đó lại là chất liệu thật, cho thấy hồ thay đổi theo mùa, rất hợp video kể chuyện. Mùa mưa có mây thấp kéo qua đồi, mưa rào buổi chiều, cây xanh đậm; đẹp nhưng phải canh khoảng tạnh và giữ máy khô.
Mực nước hồ do vận hành thủy điện quyết định, không năm nào giống năm nào. Trước khi hẹn khách hay hẹn người cùng quay, nên hỏi người ở ven hồ hoặc tự nhìn ảnh mới chụp gần đây, đừng dựa vào ảnh cũ trên mạng. Ghi lại ngày quay và mực nước trong kho ảnh của mình, vài năm sau sẽ có bộ tư liệu so sánh rất có giá trị.
Cài đặt điện thoại trước khi quay: độ phân giải, khung hình, phơi sáng
Phần lớn điện thoại đời gần đây quay đủ đẹp để đăng mạng, miễn là cài đúng trước khi ra hồ. Bảng dưới là cấu hình khởi điểm; tên mục trên mỗi hãng khác nhau một chút nhưng ý nghĩa giống nhau:
| Mục | Nên đặt | Vì sao |
|---|---|---|
| Độ phân giải | 4K nếu máy còn nhiều bộ nhớ, không thì 1080p | 4K cho phép cắt khung, làm video dọc từ cảnh quay ngang |
| Số khung hình | 30 hình/giây cho cảnh thường; 60 nếu định làm chậm | Giữ cố định suốt buổi để dựng không bị giật |
| Ống kính | Ống chính; ống góc rộng khi đứng gần nước | Ống chính ít nhiễu nhất lúc thiếu sáng |
| Phơi sáng | Chạm giữ vào vùng trời sáng để khoá, rồi kéo giảm nhẹ | Tránh trời và sương cháy trắng |
| Lấy nét | Khoá nét vào đảo hoặc chủ thể chính | Máy không "săn nét" qua lại khi có thuyền chạy ngang |
| Chế độ HDR video | Bật nếu đăng thẳng lên mạng; tắt nếu cần màu ổn định khi dựng | HDR có thể lệch màu trên vài ứng dụng dựng |
| Ổn định hình | Bật chế độ chống rung cơ bản | Chế độ chống rung mạnh thường cắt góc và giảm chất lượng lúc tối |
Trước buổi quay, xoá bớt video cũ hoặc chép ra máy tính để có ít nhất vài chục gigabyte trống, sạc đầy pin và mang thêm sạc dự phòng. Trời sáng sớm ven hồ lạnh, pin tụt nhanh hơn bình thường; để điện thoại trong túi áo sát người cho ấm đến lúc dùng.
Lau ống kính bằng khăn mềm trước mỗi lần quay. Hơi sương đọng lên kính làm hình mờ như có lớp bông, nhiều người tưởng là sương thật ngoài hồ trong khi chỉ là kính bẩn.
Giữ máy ổn định: tay, gimbal, chân máy và cách bước khi quay
Đứng yên trước, di chuyển sau. Cảnh đứng yên mười đến mười lăm giây, máy không nhúc nhích, là cảnh dễ dùng nhất khi dựng. Tì hai khuỷu tay vào thân người hoặc vào lan can hiên, thở chậm, đừng chĩa máy rồi lắc qua lại để "lấy hết cảnh". Hồ rộng, nhưng một khung hình chọn kỹ đẹp hơn một vòng quay toàn cảnh.
Gimbal cho cảnh đi. Gimbal cầm tay giúp quay cảnh đi trên lối ven hồ, đi xuống bến, đi qua vườn cà phê mà hình vẫn mượt. Bước kiểu "chân vịt": đầu gối hơi chùng, đặt gót trước rồi lăn bàn chân, để người lên xuống ít nhất. Quay chậm hơn mình nghĩ, vì khi xem lại tốc độ luôn có cảm giác nhanh hơn.
Chân máy nhỏ cho cảnh dài. Muốn quay sương trôi, mây chạy qua đồi hay làm video tua nhanh, cần chân máy và kẹp điện thoại. Chân máy nhỏ đặt trên lan can hay tảng đá là đủ. Nhớ kiểm chân máy chắc chắn, vì gió hồ buổi sáng có lúc giật mạnh.
Quay trên thuyền. Thuyền luôn bập bềnh, hình trên thuyền chỉ ổn khi có gimbal và quay khi thuyền chạy đều. Lúc thuyền tăng giảm ga hay quay đầu thì hạ máy xuống. Mặc áo phao, đeo dây điện thoại vào cổ tay; an toàn trên thuyền có bài riêng trong danh mục này.
Năm kiểu cảnh nên có trong một lần quay hồ
Người mới hay về nhà với ba mươi đoạn giống hệt nhau: cùng một cảnh rộng, chỉ khác vài giây. Khi dựng mới thấy thiếu. Trước khi ra hồ, nhẩm danh sách năm loại cảnh và cố lấy đủ, mỗi loại vài đoạn:
- Cảnh toàn: hồ, đảo, đồi, bầu trời; cho người xem biết mình đang ở đâu. Đặt đường chân trời ở một phần ba khung, không cắt ngang giữa.
- Cảnh trung: một hòn đảo, một chiếc thuyền, một góc bến; thu hẹp lại để người xem bắt đầu để ý chi tiết.
- Cảnh cận: giọt sương trên lá cà phê, mặt nước gợn, bàn tay cầm ly cà phê, sợi dây buộc thuyền. Cận cảnh làm video có hơi thở.
- Cảnh có người: người chèo thuyền, người đi trên lối đất, khách ngồi hiên; quay từ sau lưng hoặc từ xa nếu chưa xin phép.
- Cảnh chuyển: lia chậm từ trời xuống hồ, đi qua tán cây để lộ ra mặt nước, đẩy máy qua khung cửa sổ; dùng để nối các đoạn.
Quy tắc dễ nhớ: mỗi đoạn quay dài hơn mức cần ít nhất ba giây ở đầu và ở cuối, để khi dựng có chỗ cắt. Một buổi sáng đi đủ năm loại cảnh là có nguyên liệu cho vài video ngắn và một video dài hơn.
Ống tele và quay tua nhanh: hai cách làm cảnh hồ khác đi
Hầu hết video hồ Tà Đùng trên mạng quay bằng ống góc rộng nên trông giống nhau: một mảng nước, vài chấm đảo, nhiều trời. Nếu điện thoại có ống tele (ống phóng hai, ba lần hoặc hơn), đứng trên đồi cao rồi chĩa vào một cụm đảo xa. Ống tele "nén" khoảng cách, khiến các lớp đảo xếp chồng sát nhau, sương nằm giữa các lớp như dải lụa. Cảnh này khó quay hơn vì rung tay bị phóng to theo, nên cần tì máy thật chắc hoặc dùng chân máy.
Cách thứ hai là quay tua nhanh (time-lapse), chế độ có sẵn trên phần lớn điện thoại. Đặt máy trên chân, khung hình cố định, quay liên tục mười lăm đến ba mươi phút lúc sương đang tan hoặc mây đang kéo qua đồi. Khi phát lại, vài chục phút thu gọn thành mười mấy giây, người xem thấy rõ sương trôi, bóng mây chạy trên mặt hồ, ánh sáng đổi màu. Đây là kiểu cảnh nói được "hồ này sống động" mà không cần một lời nào.
Cả hai cách đều cần kiên nhẫn: chọn chỗ đứng từ hôm trước, đến sớm, để máy chạy và đừng động vào. Đổi lại là những đoạn phim ít người có, làm kênh của bạn khác với hàng trăm kênh khác cũng quay Tà Đùng.
Âm thanh: gió hồ, tiếng thuyền và lời nói
Người xem bỏ qua hình hơi mờ nhưng không chịu nổi tiếng gió ù ù. Micro điện thoại rất nhạy với gió, mà ven hồ Tà Đùng buổi sáng gió thổi qua mặt nước khá đều. Cách đơn giản nhất là đứng khuất gió sau thân cây, góc nhà, hoặc quay lưng về hướng gió để thân người che micro.
Nếu định nói vào máy, giới thiệu homestay hay kể chuyện vườn, nên dùng micro cài áo loại không dây hoặc có dây, kèm miếng bông chắn gió. Nói sau khi đã quay xong cảnh cũng được: thu riêng phần lời ở trong nhà yên tĩnh rồi ghép vào khi dựng, chất lượng thường tốt hơn hẳn nói ngoài trời.
Đừng vội bỏ tiếng tự nhiên. Tiếng chim sớm, tiếng mái chèo, tiếng máy thuyền xa xa là thứ làm video Tà Đùng khác video ở nơi khác. Mỗi lần quay, giữ máy im lặng ba mươi giây chỉ để thu tiếng nền. Khi dựng, lớp tiếng nền này đặt dưới nhạc sẽ khiến video có chiều sâu mà người xem cảm được dù không nhận ra.
Những lỗi hay gặp khi quay hồ và cách sửa ngay tại chỗ
Phần lớn lỗi có thể nhận ra ngay khi xem lại đoạn vừa quay trên màn hình, nếu biết nhìn vào đâu. Tập thói quen xem lại vài giây sau mỗi cảnh, đừng đợi về nhà:
| Lỗi thấy được | Nguyên nhân thường gặp | Sửa tại chỗ |
|---|---|---|
| Trời trắng xoá, mất màu sương | Máy đo sáng theo vùng tối như đồi cây | Khoá phơi sáng vào trời, kéo giảm nhẹ |
| Hình mờ như có màn sương | Ống kính đọng hơi nước hoặc dấu tay | Lau kính, đợi máy quen nhiệt độ ngoài trời vài phút |
| Hình rung, giật khi đi | Bước dài, cầm máy một tay | Hai tay, bước ngắn, hoặc đứng yên quay |
| Đường chân trời nghiêng | Không bật lưới căn khung | Bật lưới trong cài đặt máy ảnh, căn theo mặt nước |
| Tiếng gió ù át hết | Micro hướng ra gió | Đổi chỗ đứng, che micro, thu lời riêng |
| Màu mỗi đoạn một khác | Máy tự đổi cân bằng trắng | Quay liền mạch ở một chỗ, chỉnh màu đồng loạt khi dựng |
Sau mỗi buổi quay, chép ngay video sang nơi lưu trữ thứ hai trước khi xoá khỏi điện thoại. Nhiều người mất trọn buổi sáng sương đẹp chỉ vì rơi điện thoại xuống nước trên đường về; bài về lưu trữ kho ảnh trong danh mục này nói kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Quay hồ Tà Đùng nên dùng điện thoại hay máy ảnh?
Điện thoại đời gần đây đủ cho video đăng mạng xã hội và website, lại gọn nhẹ khi đi thuyền, đi lối đất. Máy ảnh có lợi khi thiếu sáng và khi cần ống kính dài để quay đảo xa, nhưng nặng và tốn thời gian chỉnh. Người mới nên quay thành thạo bằng điện thoại trước.
Mấy giờ sáng có sương trên hồ Tà Đùng?
Sương thường dày nhất từ trước bình minh đến khoảng một giờ sau khi mặt trời lên, và rõ hơn vào những sáng trời quang sau đêm lạnh. Giờ mặt trời mọc đổi theo tháng nên xem trên ứng dụng thời tiết tối hôm trước và có mặt sớm.
Có cần gimbal để quay video hồ không?
Không bắt buộc. Cảnh đứng yên quay bằng tay tì vào lan can vẫn rất đẹp. Gimbal chỉ thật sự cần khi muốn quay cảnh đi bộ, cảnh trên thuyền, hoặc lia máy chậm mà hình phải mượt. Nên tập quay đứng yên cho tốt trước rồi mới mua thêm đồ.
Quay 4K hay 1080p thì tốt hơn cho video đăng Facebook?
Mạng xã hội sẽ nén lại nên người xem khó thấy khác biệt lớn. Lợi thế của 4K nằm ở khâu dựng: có thể cắt khung, phóng to, làm video dọc từ cảnh ngang. Nếu điện thoại ít bộ nhớ hoặc nóng máy, 1080p là lựa chọn an toàn.
Mùa khô nước hồ rút có còn đáng quay không?
Có. Viền đất đỏ quanh đảo khi nước hạ là hình ảnh thật của hồ thủy điện, hợp với video kể chuyện về mùa, về đời sống ven hồ. Chỉ nên nói rõ thời điểm quay để khách không kỳ vọng sai về cảnh khi đến vào mùa khác.